تیغ دو دم دولت سایه/ چرا جلیلی در تشکیل دولت سایه موفق نیست؟

۲۰ مهر ۱۳۹۶ سرگرمی

حرفگوی دولت اصلاحات از دشواری‌های کار حزبی می گوید

در شرایط فعلی هر حزبی به همراهید کابینه سایه تشکیل دهد. موضوع را اگرچه سعید جلیلی مطرح کرده و همان موقع هم رمضان‌زاده از این پیشنهاد هستقبه همراهل کرده بود اما واقعیت این هست که بدون پشتوانه حزبی عملا این بحث ابتر می‌ماند. اما فواید این کارچیست و آیا این کار به روند مدیریتی کشور کمک می کند؟

به گزارش پایگاه تحلیلی کمپین، عبدلله رمضان‌زاده معتقد هست در شرایط فعلی هر حزبی به همراهید کابینه سایه
تشکیل دهد. موضوع را اگرچه سعید جلیلی مطرح کرده و همان موقع هم رمضان‌زاده از این
پیشنهاد هستقبه همراهل کرده بود اما واقعیت این هست که بدون پشتوانه حزبی عملا این بحث
ابتر می‌ماند. رمضان‌زاده موضوع دولت سایه را گسترده‌تر از موضوعی می‌داند که
اخیرا محسن میردامادی، عبه همراهس عبدی و سعيد حجاریان طرح کرده‌اند. حرفگوي دولت
اصلاحات معتقد هست هر حزبی در شرایط فعلی به همراهید در حد توان کابینه سایه تشکیل دهد.
خاصیت کابینه سایه این هست که می‌تواند به تربیت نیروی متخصص کمک كند و به کادرسازی
منجر شود
.

به نظر می‌رسد اگر قرار هست دولت سایه شکل بگیرد، بر مبنای سابقه‌ای
که در بریتانیا وجود دارد، به همراهید در یک نظام دوحزبی شکل بگیرد. براین‌اساس، آیا
فضای حزبی و تشکلی در جامعه سیاسی ایران عملا اجازه تشکیل دولت سایه را می‌دهد؟

نماد مشخص کابینه سایه، در نظام دوحزبی انگلستان به وقوع پیوسته و این
دولت به‌طور رسمی فعالیت می‌کند. من در سال ٨٤ هم‌زمان به همراه روی‌کارآمدن دولت احمدی‌نژاد،
به دوستان جبهه مشارکت پیشنهاد دادم که ما به طور غیررسمی دولت سایه را در این حزب
تشکیل بدهیم. خاطرم هست که این موضوع در مطبوعات آن زمان، انعکاس خوبی پیدا کرد.
البته همین مسئله بعدا به‌عنوان یکی از موارد اتهامی بنده مطرح شد! مهم این هست که
در چارچوب یک حزب بتوان نیروهای متخصص و متناسب به همراه مدیریت سیاسی و اجرائی کشور
تربیت کرد… این مهم هم جز به همراه تشکیل دولت سایه، ولو به‌طور غیررسمی امکان‌پذیر
نیست؛ یعنی هرکدام از وزارتخانه‌ها به همراهید یک معادلی در درون یک حزب پرقدرت داشته
به همراهشند یا اینکه همه احزاب به همراهید کابینه سایه تشکیل بدهند. خود را آماده کرده و برای
دولت بعدی‌ای که امکان دارد آنها به دست بگیرند کادرسازی کنند. بنابراین نمی‌شود
تشکیل دولت سایه را به نظام دوحزبی منحصر کرد، بلکه در نظام چندحزبی هم هرکدام از
احزاب برای آماده‌سازی نیروهای خود می‌توانند یک کابینه در درون حزب تشکیل بدهند
.

احزاب ایرانی آیا این قابلیت را دارند؟ احزاب معمولا فصلی هستند، در
آستانه انتخابه همراهت فعال می‌شوند و پس از هر انتخابه همراهت هم به محاق می‌روند. از سویی می‌دانیم
که شاید این تعداد نیروی متخصص را هم تربیت نکرده‌اند. به همین دلیل این موضوع
محقق می‌شود که هر حزب یک کابینه سایه تشکیل بدهد
.
طبیعتا حزبی که به اندازه کافی چهره و نیرو دارد، به همراهید وارد این عرصه
شود. اگر نیرو به اندازه کافی نداشته به همراهشد، اصلا معنا ندارد. حزب به همراهید افرادی را
داشته به همراهشد که کار سیاسی انجام دهند. به همین دلیل این موضوع به احزاب قدرتمند‌تر
منحصر می‌شود. متأسفانه در جامعه ما به دلایل مختلف که مهم‌ترین آن مسائل غیر
سیاسی و برخوردهایی از این دست هست، احزاب به محض اینکه می‌خواهند، شکل بگیرند و
تشکیلات خود را گسترش دهند، به همراه برخورد مواجه می‌شوند. بنابراین این موضوع، هم مشکل
ساختار سیاسی هست و هم مشکل تحزب در ایران. از سویی به تعبیر برخی از دوستان، ما
فساد تکثر حزب هم داریم! به همین دلیل نظام حزبی کارکرد خود را نشان نمی‌دهد. از
طرفی احزاب قدرتمند هم اجازه فعالیت گسترده ندارند، اما درمجموع اگر حزبی بخواهد
شکل بگیرد، ناچار به همراهید نیروهای خود را برای ورود به ساختار سیاسی و ساختار قدرت
آماده کند. این کار بدون تربیت و حضور در دولت سایه امکان ندارد. ما به همراه دو بحث
مواجه هستیم؛ یکی آموزش حزبی و دیگری تجربه حزبی. ما که نمی‌توانیم همه افراد حزبی
را به دولت وارد کنیم تا تجربه کسب کنند، بلکه به همراهید بیرون از دولت کادرسازی کرد و
به امر آموزش پرداخت و این از طریق کابینه سایه امکان‌پذیر هست
.


تیغ دو دم دولت سایه/ چرا جلیلی در تشکیل دولت سایه موفق نیست؟

یعنی هر حزب درون خود، معادل کابینه اصلی، نیرو بچیند؟ امکان‌پذیر
هست؟ چراکه معمولا بسیاری از چهره‌های ما، غیرحزبی هستند
.
اینکه احزاب می‌توانند یا نه یک مسئله هست. اینکه چنین کاری به همراهید صورت
بگیرد، یک مسئله دیگر هست. به همراهلاخره هر حزب که می‌خواهد واقعا در ساختار سیاسی
فعالیت داشته به همراهشد و وارد قدرت سیاسی شود، به همراهید نظرات خود را دربه همراهره بخش‌های مختلف
کابینه و دولت مشخص کند. این موضوع هم جز از طریق کمپین روزمره برنامه‌های یک
وزارتخانه، شدنی نیست. بنابراین احزاب موظف هستند این کار را انجام دهند و اگر نمی‌توانند،
نشان از ضعف آنها دارد. این موضوع یک «به همراهید» هست که احزاب ما تا امروز نتوانسته‌اند
آن را به انجام برسانند
.
دوستانی که بحث دولت سایه را مطرح کردند، اگرچه معتقد به تشکیل آن
هستند، اما اذعان دارند به همراهید ابتدا موضوع تحزب سامان پیدا کند. در این میان آقای
حجاریان گفته هست به دلیل همین خلأ، ائتلاف اصلاح‌طلبه همراهن کابینه سایه را تشکیل
دهند. شما چقدر به همراه این موضوع موافق هستید
.
این ائتلاف فاقد تشکیلات و برنامه‌ریزی برای این کار هست. ائتلاف
هنگام انتخابه همراهت، فعالیت‌های خود را سامان داده و بعد از آن هم کنار می‌رود.
بنابراین نمی‌شود وظیفه تشکیل دولت سایه را به ائتلاف واگذار کرد. از طرفی ائتلاف،
متشکل از اشخاص حقیقی و حقوقی هست. ما این انتظار را از احزاب داریم. هر حزب به همراهید
برای اداره کشور برنامه داشته به همراهشد. به‌همین‌دلیل از نظر من امکان‌پذیر نیست که
ائتلاف بتواند کابینه سایه تشکیل دهد. می‌توان موضوع را این‌چنین مطرح کرد که اگر
زمانی احزاب به قدرت ائتلاف رسیدند، از نیروی‌های سنجیده‌تر، پخته‌تر و کارآمدتر
یکدیگر هستفاده کنند؛ ولی به نظر من ائتلاف این پتانسیل را ندارد که کابینه سایه
تشکیل دهد
.

خب! نه ائتلاف این ظرفیت را دارد و نه احزاب موجود از چنین پتانسیلی
برخوردار هستند، بر این اساس اصلا ضرورت طرح تشکیل دولت سایه در چنین شرایطی چیست؟
آیا می‌توان طرح این موضوع را فرضیه‌ای گرفت مبنی بر اینکه اصلاح‌طلبه همراهن می‌خواهند
به بحث اصلی خود یعنی انتقاد به همراهزگردند، برخلاف رویه‌ای که در دولت اول روحانی در
نظر گرفته بودند
.
خیر، تشکیل کابینه سایه از نظر من ربطی به حمایت یا عدم حمایت از دولت
ندارد. به نظر من هر حزبی در ساختار خود به همراهید بلافاصله یک کابینه سایه تشکیل دهد
که بتواند هم اظهارنظر تخصصی و هم نیروی متخصص تربیت کند. این یک بخش از پاسخ به
سؤال شما بود و بخش دیگر این هست


این ماجرا اظهارنظرها تخصصی خواهد شد. یعنی ما نظارت تخصصی انجام خواهیم داد و اظهارنظرها بی‌معنا نخواهد شد. احزاب وعده‌های بی‌معنا نخواهد

که ما در دولت روحانی گلایه و اعتراض کردیم که
این دولت، دولت پیری هست. در طرف مقابل پاسخ شنیدیم که ما افرادی که بتوانند در
این حوزه‌ها کار کنند، نداریم و جز این پیرمردها کسی را نمی‌شناسیم! هم نقد ما و
هم پاسخ آنها درست بود. این نشان می‌دهد که یک جای کار می‌لنگد و عیب دارد. عیب
این بود که درون احزاب نیروی متخصص برای دستگاه‌های مختلف تربیت نکردیم. وضعیت
دانشگاه‌ها مشخص هست که نمی‌توانند نیرو تربیت کنند. تکلیف ادارات هم که روشن هست،
احزاب هم کارکرد خود را نشان ندادند. به‌همین‌دلیل، این ضعف در دولت دوم روحانی
خود را بیشتر نشان داد. از این رو طرح دولت سایه ربطی به حمایت یا عدم حمایت از
دولت ندارد.

بحث را آقای جلیلی آغاز کرد، اگرچه پشتوانه حزبی ندارد. از این سو هم
دیدگاه عام این هست که وظیفه دولت سایه، کمپین، نظارت و نقد دولت هست تا اینکه وظیفه
کادرسازی را بر عهده داشته به همراهشد
.
هنگامی که آقای جلیلي این بحث را مطرح کرد، من هستقبه همراهل کردم. منتها
چون آقای جلیلي وابسته به حزب نیست، همین مشکل ائتلاف را دارد. یعنی چون چهره حزبی
نیست، امکان اینکه


چون آقای جلیلي وابسته به حزب نیست، همین مشکل ائتلاف را دارد. یعنی چون چهره حزبی نیست، امکان اینکه شخصا بخواهد همه اقدامات مربوط به دولت سایه را انجام دهد، ندارد


شخصا بخواهد همه اقدامات مربوط به دولت سایه را انجام دهد،
ندارد. اگر آقای جلیلی یک حزب تشکیل داده و همین کار کمپین را انجام دهد، این مقدمه‌ای
خواهد بود برای تشکیل دولت سایه که به نظر من کار خوبی هست. کابینه سایه هم وظیفه
کمپین دارد، هم وظیفه کادرسازی و هم نظارت. اگر همه این اهداف محقق‌شدنی نیستند، دست‌کم
بخشی از آن را می‌توان محقق کرد. مثلا می‌توان در نظر گرفت که حزب ایکس به اندازه
وزرای کابینه، سازمان‌های اداری و دولتی کشور افرادی دارد که هر روز این مراکز را
کمپین کرده و گزارش آن را به شورای مرکزی ارائه می‌دهند. این کار مقدمه و شروع خوبی
هست.

می فرمایید الان در شرایط موجود آنچه قابلیت اجرائی‌شدن دارد، هر حزبی
هر اندازه از کابینه سایه که ظرفیت تشکیل آن را دارد، ایجاد کند و اولین فعالیت
خود را هم کمپین دولت انتخاب کند
.
دقیقا همین‌طور هست. یعنی اگر حزبی به اندازه تمام وزارتخانه‌ها نیرو
ندارد، به همراه همان تعداد نیروی متخصصی که دارد، کابینه سایه را تشکیل دهد. یا اگر نمی‌تواند
برنامه‌ریزی کند، فقط کمپین را انجام دهد. یعنی هر بخشی از کار را که امکان‌پذیر هست
انجام دهد و این قدمی رو به جلو خواهد بود
.

نتیجه این حرکت چه خواهد بود. ما تعداد زیادی حزب داریم. فرض کنیم
هرکدام از این احزاب کوچک بخشی از کابینه سایه را تشکیل دهند و از کمپین خود، گزارش
هم بدهند، خروجی این حرکت چه خواهد شد؟

این ماجرا دو خروجی خواهد داشت؛ اولا اینکه اظهارنظرها تخصصی خواهد
شد. یعنی ما نظارت تخصصی انجام خواهیم داد و اظهارنظرها بی‌معنا نخواهد شد. احزاب
وعده‌های بی‌معنا نخواهند داد و به همراه مشکلات هم آشنا خواهند شد. دیگر اینکه اگر در
فرصت‌های بعدی برای هرکدام از این چهره‌ها امکان حضور در دولت فراهم به همراهشد، این امر
به همراه سهولت انجام خواهد شد. چراکه احزاب به این وسیله از نیروهایی برخوردار هستند که
به همراه امورات یک دستگاه تخصصی آشنا هستند. به‌همین‌دلیل تأکید دارم که کادرسازی یکی
از وظایف مهم دولت سایه هست
.


تیغ دو دم دولت سایه/ چرا جلیلی در تشکیل دولت سایه موفق نیست؟


ضعف کادرسازی در احزاب ضعف مشهودی هست. شما فکر می‌کنید لابد این ضعف
به همراه تشکیل دولت سایه از بین خواهد رفت. اما عملا در احزاب بحث آموزش جدی گرفته نمی‌شود
.
این ضعف به ساختار آموزشی احزاب به همراهزمی‌گردد و احزاب به همراهید این موضوع را
تقویت کنند. یکی از کارهای آموزشی همین حضور در کابینه سایه هست. به‌عنوان مثل اگر
حزب مؤتلفه کابینه سایه تشکیل دهد و بحث خود را توسعه اقتصادی کشور قرار دهد،
برنامه‌های دولت را در این زمینه کمپین می‌کند تا ببیند این برنامه‌ها چه نقصی دارد
و براساس این نقایص برنامه‌ریزی می‌کند. بر‌همین‌اساس از این پس مخالفت مؤتلفه به همراه
دولت شعاری نخواهد بود. همچنین نیروهایی که مسئول کمپین و شناسایی نقاط ضعف هستند،
خودشان به همراه ساختار اداری و موانع و مشکلات آن آشنا می‌شوند. بنابراین بحث آموزش
احزاب به جای خود، اما کابینه سایه هم می‌تواند این نقش را بر عهده بگیرد
.

تأثیر این موضوع بر کارکرد دولت چه خواهد بود؟ تصور کنید از احزاب و
تشکل‌های مختلف برنامه‌ها و گزارش‌های متعدد برسد. به علاوه اینکه هر حزب براساس
دیدگاه خود به کمپین و برنامه‌ریزی می‌پردازد و اینجا بین مؤتلفه و مثلا اتحاد ملت
تفاوت وجود دارد. ممکن هست دولت نسبت به این گزارش‌ها به علت تعدد و پراکندگی بی‌توجهی
کند
.
خب! دولت الان هم بی‌توجه هست! اما در این صورت دولت متوجه می‌شود که
نظرات تخصصی به او ارائه می‌شود. یعنی افرادی در حال نقد بخش‌های مختلف دولت هستند
که به همراه آن بخش‌ها آشنایی دارند. مثلا امروز شما به همراه من دربه همراهره سیهست خارجی، داخلی،
اجتماعی و… . مصاحبه می‌کنید و من هم نظر می‌دهم و انتقاد می‌کنم ولی اگر تربیت
تخصصی نیرو صورت گرفته به همراهشد، تعداد افرادی که در حیطه تخصص رأی و نظر می‌دهند،
کاهش پیدا می‌کند. دولت هم از این پس متوجه می‌شود که نظرات تخصصی‌تر هست و این
موضوع می‌تواند به پیشرفت آن کمک کند
.

فکر می‌کنید این اتفاق تا چه حد عملیاتی می‌شود؟ یعنی از میان احزاب
موجود چه تشکل‌هایی این آمادگی را دارند که به‌صورت کامل یا محدود کابینه سایه
تشکیل دهند
.
ما در انتخابه همراهت اخیر دیدیم که تمام به همراهر ستادها بر دوش یک یا دو حزب
قرار داشت. اگرچه نیروهای پراکنده و زیاد غیرحزبی‌ای وجود داشتند و به همراهید از آنها
قدردانی کرد، اما تشکیل ستادها بر عهده یکی، دو حزب نسبتا قدرتمند بود. این یکی دو
حزب می‌توانند کابینه سایه را درون خود تشکیل بدهند
.

کدام احزاب؟
به نظر من اتحاد ملت الان این توانایی را دارد.

کارگزاران یا اعتدال و توسعه چه‌طور؟
من اعتدال و توسعه را حزب نمی‌دانم ولی کارگزاران هم به‌طور نسبی این
توانایی را دارد
.

البته نقدهایی هم به اتحاد در پروسه انتخابه همراهت وارد هست و فکر می‌کنید
به همراه توجه به این نقدها، اتحاد همچنان قابلیت تشکیل دولت سایه را دارد؟

شما گفتید کدام حزب قابلیت تشکیل دولت سایه را دارد. این به‌معنای بی‌نقص‌بودن
یا نقد نداشتن به عملکردها نیست. من وقتی در مشارکت بودم، می‌گفتم اگر این حزب ٢٠
سال دیگر به فعالیت خود ادامه دهد، یک حزب کامل خواهد شد. اتحاد هم به همراه شرایط سختی
فعالیت خود را آغاز کرده و طبیعتا تا رسیدن به شرایط مطلوب زمان لازم دارد. اتحاد
اگر بتواند ٢٠ سال دیگر به فعالیت خود ادامه دهد، می‌تواند به یک تشکل در عیار
جامعه سیاسی دربیاید
.

بقیه احزاب چطور؟ چقدر از این توانایی برخوردار هستند؟ یا اینکه بهتر
هست در یک توافق بخواهند تشکیل دولت سایه را به این دو حزب واگذار کنند؟

پیشنهاد من این هست که همه احزاب در حد توان خود می‌توانند کابینه
سایه را تشکیل دهند تا حزب هم قوام پیدا کند و نظرات آن تخصصی شود. من فکر می‌کنم
واگذار‌کردن این موضوع به دیگران کار خوبی هست
.

یعنی واگذار شود؟
اگر دو حزبی که تمایل دارند، به همراه هم متحد شوند خوب هست. من امیدوارم از
این دویست‌واندی حزب موجود، تعدادی به همراه هم ادغام شوند. اگر احزاب در این جهت حرکت
کنند امکان واگذاری آن وجود دارد. اگر نه احزاب نزدیک به هم می‌توانند تقسیم کار
کنند. مثلا هر کدام از این احزاب کمپین تعدادی از این وزارتخانه‌ها را برعهده
بگیرند. این هم امکان‌پذیر هست، اما کار سختی هست
.

دقیقا سخت هست چون به همراهید ائتلاف صورت گیرد.
ما هم ائتلاف احزاب کم داشتیم.

نداشتیم شاید.
کار سختی هست ولی اگر نشود، چاره دیگری وجود ندارد.

تشکیل دولت سایه می‌تواند بهانه‌ای به همراهشد برای اینکه نظام حزبی کشور از
وضعیت متکثر امروز رهایی پیدا کند. یعنی وقتی احزاب به همراه عدم توانایی در تشکیل دولت
سایه مواجه می‌شوند، ممکن هست به ایده ائتلاف یا تشکیل جبهه سوق پیدا کنند؟

فقط می‌توان امیدوار بود! تنها به این عامل بستگی ندارد. این عامل می‌تواند
به تخصصی‌شدن حزب کمک کند و اینکه مردم هم به همراه کارکرد حزب آشنا شوند. در این صورت
اقبه همراهل خود را به احزابی نشان دهند که تخصصی‌تر فعالیت می‌کنند
.

در جریان اصلاح‌طلب این بحث مطرح هست که به همراه وضعیت احزاب موجود تحرکات
بخواهد در فضای جبهه‌ای ادامه پیدا کند. فکر می‌کنید در حرکت جبهه‌ای امکان طرح
تشکیل دولت سایه فراهم خواهد شد؟

ما هیچ حزبی نداریم که مدعی به همراهشد به‌تنهایی توانایی حذب آرای عمومی را
دارد. به ناچار در چنین شرایطی مجبور هستیم به سمت ائتلاف حرکت کنیم. این ائتلاف
می‌تواند به‌گونه‌ای به همراهشد که رأی اکثریت را به دست آورد. برای به‌دست‌آوردن قدرت و
رأی اکثریت در سایه حرکت جبهه‌ای می‌توان به تشکیل دولت سایه ائتلافی هم فکر کرد.
اما نمی‌دانم این موضوع تا چه اندازه عملی هست. همچنین از تجربه کشورهای دنیا در
این رابطه هم اطلاعی ندارم
.

خیلی سخت هست.
بهتر هست اجازه دهیم هر حزب برای خودش کابینه سایه تشکیل دهد.

فرض اینکه بخواهند یک نفر را به‌عنوان وزیر خارجه سایه انتخاب کنند،
احتمالا کسب تفاهم سخت خواهد بود
!
من فکر می‌کنم در پروسه عمل خود را نشان می‌دهد که این موضوع شدنی هست
یا نه. می‌شود به آن فکر کرد، اما نمی‌دانم در دنیا به همراه چنین تجربه‌ای مواجه بوده‌ایم
یا نه. تا جایی که مطالعه کردم بعید می‌دانم. به همراهاین‌حال کار سختی هست. ما در یک
انتخابه همراهت به‌راحتی نمی‌توانیم ائتلاف کنیم، چه برسد به اینکه کابینه سایه ائتلافی
تشکیل دهیم
.

منبع:شرق

دانلود آهنگ مسعود صادقلو ما به هم میایم