بحران آب یا بحران سوء مدیریت آب! مسئله چیست؟

۱۲ مرداد ۱۳۹۶ سرگرمی

بررسی تغییرات متولیان مدیریت منابع آب و نتایج آن

مدیریت دولتی بر منابع آب از این دوره آغاز و هم‌زمان مصادف شد به همراه افت سطح آبخوان‌ها، خشک شدن قنات‌ها، از دست رفتن خودکفایی گندم در بسیاری از سال‌ها، شتاب فزاینده در ساخت سد و انتقال سازه‌ای آب و آغاز شکل‌گیری نارضایتی‌های اجتماعی گسترده ناشی از آن.

به گزارش پایگاه تحلیلی کمپین، تا پیش از اصلاحات ارضی در ایران، آب به‌صورت مردمی اداره می‌شد. خان یا
کدخدا در هر منطقه به همراه هزینه خود اقدام به حفر قنات می‌کرد و به همراه هزینه خود و آبونمانی
که از اهالی منطقه می‌گرفت، هرساله آن را لایروبی و احیا می‌نمود. در حقیقت مدیریت
منابع آب در دست مدیری بود که آب و زمین را توأمان مدیریت می‌کرد و ثمره آن خودکفایی
در تولید غذای اساسی خود بود
.

بحران آب یا بحران سوء مدیریت آب! مسئله چیست؟

به گواه شواهد تاریخی، ایران در طول تاریخ خود تا پیش از دوره پهلوی علی‌رغم
شرایط اقلیمی متفاوت و غالبه همراهً خشک، هیچ‌گاه به همراه قحطی فراگیر مواجه نشد و هیچ‌گاه اقدام
به واردات غذا نکرد. درحالی‌که در طول تاریخ، همواره صادرکننده محصولات غذایی شاخصی
چون زعفران، خرما، پسته، سیب، هندوانه و … نیز بوده هست
.

در آن مقطع زمانی، قوانین مدیریت آب عموماً به‌صورت عرفی و محلی تعیین
می‌شدند و خود اهالی هم


چرا آغاز مدیریت دولتی بر منابع آب، مصادف به همراه افت فاحش شاخص‌های اجتماعی و تولیدی در کشور بوده هست؟


ناظر بر حُسن اجرای قوانین بودند. حکومت‌های پادشاهی مختلفی
که در ایران به قدرت رسیدند، غالبه همراهً دخالتی در اداره منابع آبی نداشتند (به‌جز مقطعی
کوتاه در دوره سلجوقیان که خواجه نظام‌الملک از طرف دربه همراهر آیین‌نامه‌ای برای نحوه تقسیم
و مصرف آب نوشت). اما این رویه در دوره پهلوی به‌هم ریخت.


در سال ۱۳۰۷، مجلس شورای ملی ایران در اولین تجربه‌های قانون‌نویسی به
شیوه مدرن، تمام حقوق عرفی حاکم بر آب را به‌صورت مدوّن در مواد ۱۴۷ تا ۱۶۰ «قانون
مدنی ایران» تبدیل به قانون نمود. در این قانون اثری از نقش حاکمیت یا دولت در مدیریت
منابع آبی دیده نمی‌شود
.

در سال ۱۳۰۹ قانون مشابه دیگری مخصوص قنات تصویب شد که در آن حقوق و قوانین
عرفی به‌صورت


قوانین مدیریت آب محلی تعیین می‌شدند و خود اهالی هم ناظر بر اجرای
قوانین بودند. حکومت‌های پادشاهی غالبه همراهً دخالتی در اداره منابع آبی نداشتند


مکتوب و مدوّن درآمد. یک سال بعد نیز در «قانون ثبت اسناد و املاک» صدور
سند مالکیت را برای قنات یا چاه‌های حفرشده، بلامانع دانسته شد. سال ۱۳۲۲ نیز بنگاهی
ذیل وزارت کشاورزی وقت تأسیس شد به نام «بنگاه مستقل آبیاری» و مسئولیت اصلاح، توسعه
و نظارت بر امور آبیاری در ایران به او سپرده شد.


اما از سال ۴۱ که اصلاحات ارضی در ایران آغاز شد، قدرت و مدیریت از خان
و کدخدا گرفته و زمین‌های کشاورزی به‌صورت خُرد و کوچک بین متقاضیان توزیع شد. یک سال
پس از اصلاحات ارضی «وزارت آب‌وبرق» تأسیس و بنگاه مستقل آبیاری از وزارت کشاورزی به
وزارت جدید منتقل شد. همچنین اختیار تام مدیریت منابع آب کشور به وزارت آب‌وبرق که
بعدها در سال ۱۳۵۳ به وزارت نیرو تغییر نام
داد، داده شد
.

مدیریت دولتی بر منابع آب از این دوره آغاز و هم‌زمان مصادف شد به همراه افت
سطح آبخوان‌ها، خشک شدن قنات‌ها، از دست رفتن خودکفایی گندم در بسیاری از سال‌ها، شتاب
فزاینده در ساخت سد و انتقال سازه‌ای آب و آغاز شکل‌گیری نارضایتی‌های اجتماعی گسترده
ناشی از آن
.

چرا آغاز روند شکل‌گیری مدیریت دولتی بر منابع آب، مصادف به همراه افت فاحش شاخص‌های
اجتماعی و تولیدی در کشور بوده هست؟



منبع:  واحد مطالعات امنیت غذایی مصاف

دانلود آهنگ مسعود صادقلو ما به هم میایم